Editorial Nacionale: “Si u degradua thesari ynë shpirtëror” — një ankesë kulturore

PRISHTINË — Një editorial i Nacionale-s, i titulluar “Si u degradua thesari ynë shpirtëror”, hap një debat të ndjeshëm: pse trashëgimia kulturore, fetare dhe morale e Kosovës — që dikur shihej si pikë reference për identitetin kombëtar — sot ngjan e zbehur, e komercializuar dhe e cunguar?

Editoriali rendit shenja: zvogëlimi i hapësirës publike për muzikën dhe letërsinë cilësore, mbizotërimi i estetikës së imitimit në qytete, mënyra se si festat fetare janë reduktuar në fotografi për rrjete sociale, dhe mungesa e mbështetjes shtetërore për institucionet e kulturës.

Teksti shkruan me një ton melankolik, por nuk është thjesht një britmë konservatore. Ai përpiqet të bëjë lidhjen mes politikave të dobëta të kulturës dhe humbjes së kohezionit shoqëror.

Konteksti

Trashëgimia kulturore e Kosovës është e pasur dhe e larmishme — nga muzika polifonike, oda tradicionale, manastiret ortodokse dhe xhamitë osmane, te shkrimtarët modernë si Esad Mekuli apo Anton Pashku. Sektori publik i kulturës ka pësuar nën-financim kronik, sidomos jashtë kryeqytetit.

Megjithatë, kritika kulturore mbart gjithmonë rrezikun e idealizimit të së shkuarës. Brezi i ri ka prodhuar gjithashtu vepra cilësore — në film dokumentar, muzikë urbane, letërsi të re shqipe — që meritojnë të shihen si pjesë e të njëjtës trashëgimi në evolucion. Editoriali do të kishte fituar nëse do t’i njihte këto si forca konstruktive.

Sipas parafrazimit të editorialit, një shoqëri që e trajton kulturën si dekor e ka humbur betejën para se t’ia fillojë; dhe një shtet që nuk financon bibliotekat dhe shkollat e arteve, paguan më vonë me kapital social.

Diagnostika është e mprehtë; rruga përpara, megjithatë, kalon nëpër vendime buxhetore konkrete: financim publik për institucionet e kulturës, kurrikula të reja të arteve në shkolla, dhe mbrojtje ligjore për trashëgiminë e ndërtuar. Aty kthehet ankesa në politikë.

Burimi: Nacionale — Editorial